ఒమర్ ఖయ్యాం రుబాయత్

From tewiki
Jump to navigation Jump to search


'రుబాయీత్ ఆఫ్ ఒమర్ ఖయ్యమ్', ఖగోళ శాస్త్రవేత్త-పర్షియా కవి .ఆంగ్ల పద్యానికి అనువదించబడింది
Houghton AC85 M4977 Zz878o - Rubáiyát, cover.jpg
మొదటి అమెరికన్ ఎడిషన్ ఫ్రంట్ కవర్ (1878)
రచయిత'ఒమర్ ఖయ్యమ్
అనువాదకులుఎడ్వర్డ్ ఫిట్జ్ గెరాల్డ్
శైలిపోయెట్రీ
ప్రచురణ కర్తబెర్నార్డ్ క్వారిచ్
ప్రచురణ తేది1859

ఒమర్ ఖయ్యామ్ రుబాయత్, ఎడ్వర్డ్ ఫిట్జ్‌జెరాల్డ్ తన 1859 అనువాదానికి పెర్షియన్ నుండి ఆంగ్లంలోకి అనువదించిన ఒమార్ ఖయ్యామ్ (1048–1131) కు ఆపాదించబడిన క్వాట్రెయిన్‌ల (రుబియాట్) ను ది ఖగోళ శాస్త్రవేత్త-కవి ఆఫ్ పర్షియా అని పిలుస్తారు.

M. V. ధురంధర్ ద్వారా ఒమర్ ఖయ్యాం రుబాయత్

మొదట్లో వాణిజ్యపరంగా విజయవంతం కానప్పటికీ, ఫిట్జ్ గెరాల్డ్ రచన 1861 నుండి విట్లీ స్టోక్స్ చే ప్రాచుర్యం పొందింది, ఈ రచన ఇంగ్లాండ్ లో ప్రీ-రాఫాయిలిట్స్ చే బాగా ప్రశంసించబడింది. ఫిట్జ్ గెరాల్డ్ మూడవ ముద్రణ 1872లో ముద్రించబడింది, ఇది సంయుక్త రాష్ట్రాలలో పనిపట్ల ఆసక్తిని పెంచింది. 1880ల నాటికి, ఈ పుస్తకం ఆంగ్ల-మాట్లాడే ప్రపంచం అంతటా బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది, ఈ మేరకు అనేక ఒమర్ ఖయ్యాం క్లబ్బులు ఏర్పడ్డాయి ఫిన్ డి సియకల్ కల్ట్ ఆఫ్ ది రుబాయత్ [1] ఉంది. ఫిట్జ్ గెరాల్డ్ రచన అనేక వందల సంచికలలో ప్రచురించబడింది ఇంగ్లీష్ అనేక ఇతర భాషల్లో ఇదే విధమైన అనువాద ప్రయత్నాలను ప్రేరేపించింది.

ఒమర్ ఖయ్యమ్ - కవిత్వం - మూలాలు

ఒమర్ ఖయ్యానికి ఆపాదించిన కవిత్వం ప్రామాణికత చాలా అనిశ్చితంగా ఉంది. ఖయ్యం తన జీవితకాలంలో కవిగానే కాక ఖగోళ శాస్త్రవేత్తగా, గణిత శాస్త్రవేత్తగా ప్రసిద్ధుడు. ఆయన మరణించిన 43 సంవత్సరాల తరువాత రాసిన అల్-ఇస్ఫహానీ రచించిన ఆయన జీవిత చరిత్రలో ఆయన కవిత్వం గురించి తొలి ప్రస్తావన కనిపిస్తుంది. ఈ అభిప్రాయాన్ని షహరాజూరి (1201), అల్-క్విఫ్తి (1255) వంటి ఇతర మధ్యయుగ చరిత్రకారులచే బలపరచబడింది. రుబాయత్ లోని కొన్ని భాగాలు జీవిత చరిత్ర ప్రారంభ రచనల్లో ఆంథోలోజీలలో ఒమర్ నుండి సందర్భోచమైన ఉల్లేఖనలుగా కనిపిస్తాయి. వీటిలో రజి (ca. 1160–1210), దయా (1230), జువానీ (ca. 1226–1283), జజ్జర్మి (1340) రచనలు ఉన్నాయి కూడా, ఖయ్యానికి కేటాయించిన ఐదు క్వాట్రైన్లు కొంత మేరకు తరువాత ఆధారాలలో జాహిరీ సమర్కండి సింద్బాద్-నేమ్ (1160 కి ముందు) లో కనిపిస్తాయి.[2]

ఇటీవల సేకరించిన సేకరణల్లో ఆయనకు ఆపాదించబడిన క్వాట్రైన్ల సంఖ్య సుమారు 1,200 (సయీద్ నఫీసీ ప్రకారం) 2,000 కంటే ఎక్కువ కు మారుతుంది. స౦స్కృతి స౦బ౦ది మొత్త౦ సూడెఫిగ్రాఫిక్ గా ఉ౦డవచ్చని స౦కేత౦లో స౦కేత౦ చేసిన ప౦డితులు సూచి౦చడ౦ ప్రార౦బ౦లో ఉ౦ది. ఒమర్ కు ఆపాదించబడిన సేకరణలు ఉన్న వ్రాతప్రతులు ప్రామాణిక మైన వచనాల ఒక శరీరాన్ని పునర్నిర్మించడానికి చాలా ఆలస్యంగా ఉన్నాయి.[3]

1930లలో, ఇరానియన్ పండితులు, ముఖ్యంగా మహమ్మద్-అలీ ఫోరోయి, చిన్న వ్రాతప్రతి సంప్రదాయాన్ని విస్మరించి, 13 వ, 14 వ శతాబ్దాల రచయితలు చెల్లా చెదురుగా ఉన్న ఉల్లేఖనాల నుండి ప్రామాణిక మైన పద్యాల ను పునర్నిర్మించడానికి ప్రయత్నించారు.[4] రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత, రెండు తెలివైన ఫోర్జరీల ద్వారా పునర్నిర్మాణ ప్రయత్నాలు గణనీయంగా ఆలస్యం అయ్యాయి. డి బ్లోయిస్ (2004) నిరాశావాది, సమకాలీన పాండిత్యం 1930ల నాటి పరిస్థితిని దాటి ముందుకు వెళ్లలేదని సూచించింది, అప్పుడు హన్స్ హెన్రిచ్ స్చాడర్ ఒమర్ ఖయ్యమ్ పేరు పర్షియన్ సాహిత్య చరిత్ర నుండి కొట్టబడాలి అని వ్యాఖ్యానించాడు.[5]

భాషా పరం గా ఏక రూపత

మోరిస్ బర్న్ జోన్స్ రుబాయత్ మను స్క్రిప్ట్

భాషా పరంగా ఏకరూపత, ఆలోచనల కొనసాగింపు లేకపోవడం ఇటీవలి సంకలనాలలో ఒక విశేషం. సడేగ్ హేదయత్ ఇలా వ్యాఖ్యానించాడు ఒక మనిషి వంద సంవత్సరాలు జీవించి, తన మతం, తత్వశాస్త్రం, విశ్వాసాలను రోజుకు రెండుసార్లు మార్చినట్లయితే, అతను అటువంటి అనేక రకాల భావాలను వ్యక్తీకరించేవాడు కాదు అని వ్యాఖ్యానించాడు. ఖయ్యానికి 14 క్వాట్రైన్స్ ఖచ్చితంగా ఆపాదించవచ్చని హెదయత్ తుది తీర్పు. ఒమర్ కు ఆపాదనచేసిన క్వాట్రైన్లను సుమారు 100 కు తగ్గించడానికి వివిధ పరీక్షలు నిర్వహించబడ్డాయి. ఆర్థర్ క్రిస్టెన్సెన్ ఇలా పేర్కొన్నాడు 1,200 కంటే ఎక్కువ రుబాకు ఒమర్ కు సంబంధించినదని తెలుస్తుంది, కేవలం 121 మాత్రమే ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణించబడవచ్చు ఫోరోగీ 178 క్వాట్రైన్స్ ను ప్రామాణికంగా స్వీకరిస్తుంది, అయితే అలీ దష్తి వాటిలో 36 ను ఆమోదిస్తుంది.

ఫిట్జ్ గెరాల్డ్ మూలం 1856–57లో అతని స్నేహితుడు గురువు ఎడ్వర్డ్ B. కోవెల్ చే పంపబడింది, రెండు వ్రాతప్రతులు, 158 క్వాట్రైన్స్ తో ఒక బోడ్లియన్ వ్రాతప్రతి ,ఒక కలకత్తా వ్రాతప్రతి. ఫిట్జ్ గెరాల్డ్ తన మొదటి ముసాయిదాను 1857లో పూర్తి చేసి, 1858 జనవరిలో ఫ్రేజర్ స్ మ్యాగజైన్ కు పంపాడు. 1859 జనవరిలో సవరించబడిన ముసాయిదాను తయారు చేశాడు. అందులో 250 కాపీలను ఆయన వ్యక్తిగతంగా ముద్రించాడు. 1890ల నాటికి ఈ మొదటి ముద్రణ చాలా ఆసక్తికరంగా మారింది, అప్పుడు రెండు మిలియన్ కాపీలు రెండు వందల సంచికలలో విక్రయించబడ్డాయి.

సంశయవాదం - సూఫీయిజం చర్చ

ఫిట్జ్ గెరాల్డ్ రచనకు విపరీతమైన ఆదరణ కారణంగా, పద్యాల వెనుక ఉన్న తత్త్వాన్ని సరైన వ్యాఖ్యానంపై సుదీర్ఘ చర్చ ను దారితీసింది. ఫిట్జ్ గెరాల్డ్ ఒమర్ ఖయ్యమ్ లో దొరికిన మతపరమైన సందేహాస్పదం గురించి నొక్కి చెప్పాడు. రుబాయత్ కు తన ఉపోద్ఘంలో, అతను ఒమర్ తత్త్వాన్ని ఎపిక్యూరియన్ గా వర్ణించాడు ఒమర్ సూఫీల చే ద్వేషి భయానికి లోనయ్యాడని, అతని ఆచరణను అతను ఎగతాళి చేశాడు అతని విశ్వాసం అతని సొంత కంటే కొద్దిగా ఎక్కువ అని పేర్కొన్నాడు, అప్పుడు ఒమర్ రహస్యంగా ఇస్లాం మతం అధికారిక గుర్తింపును ఒమర్ దాచలేదు. రిచర్డ్ నెల్సన్ ఫ్రై కూడా ఖయ్యం ను అనేక మంది ప్రముఖ సమకాలీన సూఫీల చే తృణీకరించాడు అని నొక్కి వక్కాణించాడు. వీటిలో షామ్స్ తబ్రిజీ, నజ్మ్ అల్-దిన్ దయా, అల్-ఘజలీ, అట్టర్ వంటి వారు ఉన్నారు, వీరు ఖయ్యమ్ ను తోటి-మిస్టిక్ గా కాకుండా, స్వేచ్ఛాయుతమైన శాస్త్రవేత్తగా చూసేవారు అని పేర్కొన్నారు.663–664 సందేహాస్పదంగా ఉన్న ఈ వ్యాఖ్యానాన్ని మధ్యయుగ చరిత్రరచయిత అల్-క్విఫ్తి (ca. 1172–1248) బలపరిచారు, ఒమర్ కవితలు సూఫీ శైలిలో బాహ్యంగా మాత్రమే ఉన్నాయని, కానీ మత వ్యతిరేక అజెండాతో వ్రాయబడ్డాయని ఆయన తన ది హిస్టరీ ఆఫ్ లెర్న్డ్ మెన్ లో పేర్కొన్నారు. ఖయ్యమ్ ను శిక్షనుంచి తప్పించడానికి తీర్థయాత్రకు వెళ్లాడని కూడా ఆయన పేర్కొన్నాడు.

033-భూమి-సమాధానం-సమాధానం

మరోవైపు, ఫిట్జ్ గెరాల్డ్ విమర్శకులు, అనువాదకుడు సూఫీ కవిత్వం మర్మాన్ని ఒక మితిమీరిన సాహిత్య వ్యాఖ్యానం తో తప్పుగా ప్రాతినిధ్యం వహించారని ఆరోపించారు. అందువలన ఒమర్ ఖయ్యమ్ ను సూఫీగా పరిగణించి బిజెరెగార్డ్ (1915) సమర్థించారు. డౌగాన్ (1991) అదే విధంగా ఒమర్ కు హెడోనిజం ను ఆపాదించడం ఫిట్జ్ గెరాల్డ్ అనువాదం వైఫల్యాల కు కారణమని చెబుతుంది, కవిత్వాన్ని లోతుగా నిర్ద్వంద్వంగా అర్థం చేసుకోవలసి ఉందని వాదించాడు. ఫిట్జ్ గెరాల్డ్ ఒమర్ కవిత్వాన్ని తప్పుగా అర్థం చేసుకున్నారని కూడా ఇద్రీస్ షా (1999) అదే విధంగా చెప్పారు.

సూఫీ భాష్యం అల్పసంఖ్యాక పండితుల అభిప్రాయం. హెన్రీ బెవెరిడ్జ్ ఇలా పేర్కొన్నాడు సూఫీలు ఈ రచయిత [ఖయ్యమ్] ను తమ సేవలో అనవసరంగా వత్తిడి చేశారు వారు అతని దూషణలలో కొన్నింటిని బలవంతంగా భాష్యం చెప్పడం ద్వారా, ఇతరులు వారు అమాయక స్వాతంత్ర్యాలు నిందారోపకులు గా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తారని వివరిస్తారు. అమిన్ రజావి (2007) ఇలా పేర్కొంది ఖయ్యాం సూఫీ భాష్యం అతని రుబాయత్ లోకి విస్తృతంగా చదవడం ద్వారా సాంప్రదాయిక సూఫీ సిద్ధాంతానికి సరిపోయేవిధంగా కంటెంట్ ను సాగదీయడం ద్వారా మాత్రమే సాధ్యమవుతుంది.

ఫిట్జ్ గెరాల్డ్ కవిత్వం సందేహాస్పదం పఠనం ఇప్పటికీ ఆధునిక పండితులచే సమర్థించబడింది. సడేగ్ హెదయత్ (ది బ్లైండ్ గుడ్లగూబ 1936) ఖయ్యం తత్త్వశాస్త్రానికి అత్యంత ప్రముఖఆధునిక ప్రతిపాదకునిగా అజ్ఞ్యాతకు చెందిన సందేహాస్పదంగా ఉంది. క్వాట్రైన్స్ ఆఫ్ ది ఫిలాసఫర్ ఒమర్ ఖయ్యమ్ (1922) తన రెండవ ముద్రణకు తన పరిచయ వ్యాసంలో, హేదయాత్ ఇలా పేర్కొన్నాడు ఖయ్యం మానవ శరీర పరివర్తన,పరివర్తనను విశ్వసిస్తున్నప్పటికీ, అతను ఒక ప్రత్యేక ఆత్మను విశ్వసించడు. మన అదృష్టం కొద్దీ మన శరీర కణాలు ద్రాక్షారసపు గుజ్జుతయారీలో ఉపయోగపడతాయి అని అన్నారు. అతను మతం తన స్వావలమైన భయాలను అధిగమించడానికి అసమర్ధుడనని నిరూపించబడింది. ఈ విధంగా ఖయ్యం తన జ్ఞానం లేని విశ్వంలో ఒంటరిగా, అభద్రతాభావంతో ఉంటాడు. తన తరువాతి రచన (ఖయ్యం క్వాట్రైన్స్, 1935) లో, ఖయ్యం వైన్ వంటి సూఫిక్ పదజాలాన్ని ఖయ్యమ్ వాడుక ను లిటరల్ గా పేర్కొన్నాడు, ఖయ్యం తన ఆలోచనల కోతను తగ్గించడానికి ద్రాక్షారసమును ఆశ్రయి౦చాడు.

సంచికలు

ఒమర్ ఖయ్యాం మొదటి వెర్షన్ క్వాట్రైన్-011 రుబాయత్ కు ఎడ్మండ్ జె సుల్లివన్ ఇలస్ట్రేషన్స్

ఫిట్జ్ గెరాల్డ్ పాఠ్యం ఐదు ముద్రణల్లో ప్రచురించబడింది, గణనీయమైన సవరణలతో

  • 1వ ముద్రణ – 1859 [75 క్వాట్రైన్స్]
  • 2వ ఎడిషన్ – 1868 [110 క్వాట్రైన్స్]
  • 3వ ఎడిషన్ – 1872 [101 క్వాట్రైన్స్]
  • 1878, మొదటి అమెరికన్ సంచిక, 3వ ముద్రణ.
  • 4వ ఎడిషన్ – 1879 [101 క్వాట్రైన్స్]
  • 5వ ముద్రణ – 1889 [101 క్వాట్రైన్స్]

ప్రచురించబడిన ఐదు సంచికలలో, నాలుగు ఫిట్జ్ గెరాల్డ్ అధికార నియంత్రణలో ప్రచురించబడ్డాయి. ఐదవ ముద్రణ, నాలుగవ దానిలో స్వల్ప మార్పులు మాత్రమే ఉన్నాయి, వ్రాతప్రతి సవరణల ఆధారంగా, ఫిట్జ్ గెరాల్డ్ వదిలివేయబడింది. 1889 తరువాత అనేక తదుపరి సంచికలు ప్రచురించబడ్డాయి, ముఖ్యంగా 1909లో విలే పోగనీ చే మొదటి ప్రచురణ (జార్జ్ G. హర్రాప్, లండన్) ద్వారా ఉపమానాల తో ఒక సంచిక ప్రచురించబడింది. ఇది అనేక సవరించిన సంచికలలో జారీ చేయబడింది. ఈ సంచిక 1వ 4వ ముద్రణల ఫిట్జ్ గెరాల్డ్ గ్రంథాలను మిళితం చేసింది ది ఫస్ట్ అండ్ ఫోర్త్ రెండరింగ్స్ ఇన్ ఇంగ్లీష్ వెర్స్ అనే ఉపశీర్షికను కలిగి ఉంది. 1929లో సంకలనం చేయబడిన సంచికల ఒక బైబ్లియాగ్రఫీ 300కు పైగా వేర్వేరు సంచికలను జాబితా చేసింది. అప్పటి నుండి ఇంకా చాలా ప్రచురించబడ్డాయి.

20 వ శతాబ్దం లో

19వ శతాబ్దం చివరి 20వ శతాబ్దపుప్రారంభంలో గుర్తించదగిన ఎడిషన్ లు హోటన్, మిఫ్లిన్ & కో. (1887, 1888, 1894) డాక్సీ, ఎట్ ది సైన్ ఆఫ్ ది లార్క్ (1898, 1900), ఫ్లోరెన్స్ లండ్బోర్గ్ చే ఉపమానాలు మాక్మిలన్ కంపెనీ (1899) మెథుయెన్ (1900) H.M. బాట్సన్ చే ఒక వ్యాఖ్యానంతో, E.D. రాస్ చే ఒక జీవిత చరిత్ర పరిచయం లిటిల్, బ్రౌన్, ,కంపెనీ (1900),E.H. విన్ ఫీల్డ్ జస్టిన్ హంట్లీ మక్ కార్ట్ సంస్కరణలతో బెల్ (1901) రౌట్ లెడ్జ్ (1904) ఫౌలీస్ (1905, 1909) ఎసెక్స్ హౌస్ ప్రెస్ (1905) డాడ్జ్ పబ్లిషింగ్ కంపెనీ (1905);డక్ వర్త్ అండ్ కో. (1908) హోడర్ స్టంటన్ (1909), ఎడ్మండ్ డులాక్ చే ఉపమానాలు; టౌచ్నిట్జ్ (1910) ఈస్ట్ ఆంగ్లియన్ డైలీ టైమ్స్ (1909), శతాబ్ది ఉత్సవాలు స్మృతి వార్నర్ (1913) ది రోయ్ క్రాఫ్ట్స్ (1913) హోడర్ & స్తోట్టన్ (1913), రెనే బుల్ చే చిత్రాలు డాడ్జ్ పబ్లిషింగ్ కంపెనీ (1914), అడిలైడ్ హన్స్కామ్ చే ఇలస్ట్రేషన్స్. సుల్లీ క్లెయిన్టీచ్ (1920). విమర్శనాత్మక సంచికలు డెకర్ (1997) ఆర్బెర్రీ (2016) చే ప్రచురించబడ్డాయి.

అనువాద లక్షణం

ఒమర్ ఖయ్యాం ఫస్ట్ వెర్షన్ క్వాట్రైన్-012 రుబాయత్ కు ఎడ్మండ్ జె సుల్లివన్ ఇలస్ట్రేషన్స్

ఫిట్జ్ గెరాల్డ్ అనువాదం రైమింగ్ మెట్రిక్, ఉచితం. చాలా పద్యాలు పరవాలేదు, వాటిలో కొన్ని ఆయన మూల మైన సమాచారాన్ని నమ్మలేము. ఫిట్జ్ గెరాల్డ్ తన పనిని ట్రాన్స్ మోగ్రిఫికేషన్గా అభివర్ణించాడని మైఖేల్ కెర్నీ పేర్కొన్నాడు. చాలా వరకు, ఇరుకైన అర్థంలో ఒక అనువాదం కాకుండా ఒమర్ క్వాట్రైన్స్ ఆధారంగా ఫిట్జ్ గెరాల్డ్ చే రుబాయత్ ను ఒరిజినల్ కవిత్వంగా భావించవచ్చు.

మూలాలు

  1. ohannan, John D. (1977). Persian Poetry in England and America. Caravan Books. p. 202. ISBN 978-0-88206-006-4.
  2. Mehdi, Aminrazavi (2005). The Wine of Wisdom: The Life, Poetry and Philosophy of Omar Khayyam. Oneworld Publications. ISBN 978-1-85168-355-0.
  3. Edward Denison Ross, "Omar Khayyam", Bulletin of the School Of Oriental Studies, London Institution (1927)
  4. Ali Dashti (translated by L. P. Elwell-Sutton), In Search of Omar Khayyam, Routledge Library Editions: Iran (2012)
  5. Francois De Blois, Persian Literature – A Bio-Bibliographical Survey: Poetry of the Pre-Mongol Period (2004), p. 307.