"తెలుగులో సులువుగా టైపు చేసేందుకు, మీ క్రోమ్ బ్రౌజరు లో గూగుల్ లిప్యంతరీకరణ పద్ధతిని వాడవచ్చు."

శ్లోకం

From tewiki
(Redirected from శ్లోకము)
Jump to navigation Jump to search

సంస్కృత భాషలో రెండు వాక్యాలను శ్లోకంగా వ్యవహరిస్తారు. ఇది కావ్య-కథనాలకు మూల పరిమాణం. శ్లోకాల ద్వారా ఒక విషయాన్ని, కథను తెలుపవచ్చు, శ్లోకాలు సాధారణంగా ఛందోబద్ధమై ఉంటాయి. అనగా వీటిలో యతి, లయ మరియు ప్రాసలు ఉంటాయి. ఛందోబద్ధమవటం వలన ఇవి త్వరగా కంఠస్థమవుతాయి. గురుకులాలలో గురు-శిష్య పరంపరగా జ్ఞానం మౌఖికంగా వారసత్వంగా రావటం వలన వీటికి ఈ రూపం వచ్చింది. అనుష్టుప్ ఛందస్సుకు పాత పేరే ఈ శ్లోకం. కానీ ఈ మధ్య సంస్కృతంలో రాసిన ఏ పద్యాన్ని లేక ఛందస్సు కలిగిన వాక్యాన్ని శ్లోకం అంటున్నారు.

శ్లోక స్వరూపము

అనుష్టుప్ ఛందస్సులో ఉన్న శ్లోకాన్ని ఈసుకుంటే, రెండు వాక్యాలలో ఉండే ఈ శ్లోకంలో ఒక్కో శ్లోకానికి 16 వర్ణాలు (అక్షరాలు) ఉంటాయి. ఒక్కో వాక్యానికి రెండు పాదాలు ఉంటాయి. ఒక్కో పాదంలో 8 అక్షరాలు ఉంటాయి. ఒక్కో పాదం ఒక్కో శ్వాసలో పఠించాల్సి ఉంటుంది.

శ్లోకం అనే పదానికి గల నానార్ధాలు

సంస్కృతంలో శ్లోకం అనే పదానికి ఎన్నో అర్ధాలు ఉన్నాయి. వాటిలో కొన్ని:

  • ధ్వని, శబ్దము, అరుపు
  • పిలిచే పదం, పిలుపు, ఆహ్వానం
  • మెచ్చుకోలు, ప్రశంస, స్తుతి
  • యశము, కీర్తి
  • ఏదయినా గుణము లేదా విశేషము గురించి ప్రశంసాత్మక కథనం లేదా వర్ణన.

తెలుగువారిలో ప్రాచుర్యం పొందిన శ్లోకాలు

  • జానక్యాః కమలామలాఞ్జలిపుటే యాః పద్మరాగాయితాః

న్యస్తా రాఘవమస్తకే చ విలసత్కున్దప్రసూనాయితాః
స్రస్తాశ్శ్యామలకాయకాన్తికలితా యా ఇన్ద్రనీలాయితాః
ముక్తాస్తాశ్శుభదా భవన్తు భవతాం శ్రీరామవైవాహికాః

  • ఆదిత్యాయ చ సోమాయ మంగళాయ బుధాయ చ ||

 గురు శుక్ర శనిభ్యశ్చ రాహవే కేతవే నమః || ||

  • ఓంకార పంజరశుకీం

 ఉపనిషదుద్యానకేళి కలకంఠీం
 ఆగమ విపిన మయూరీం
 ఆర్యాం అంతర్విభావయేత్ గౌరీం